Nieżyt nosa u małych dzieci – zakichany problem

Nieżyt nosa jest najczęstszą chorobą u dzieci. Zwykle jest to typowy nieżyt nosa spowodowany rhinowirusami, lub wirusami rs, rzadziej wirusami paragrypy czy grypy, czasem adenowirusami. Trwa zwykle 7-12 dni, przebiega z umiarkowaną gorączką i typowymi objawami. Czasem jednak nieżyt nosa przebiega bez gorączki, nie ma też typowych objawów. Jeśli objawy nieżytu nosa u dziecka są obecne co najmniej przez godzinę dziennie i trwają przez co najmniej 4 dni w tygodniu i przez co najmniej cztery tygodnie w ciągu roku – mówimy o przewlekłym nieżycie nosa. O ile u starszych dzieci i u dorosłych nieżyt nosa przewlekły związany jest najczęściej z alergią (alergiczny nieżyt nosa) to u dzieci poniżej 4-5 roku życia diagnostyka nieżytów nosa bywa trudna. Typowe objawy nieżytu nosa to:

• niedrożność nosa
• wady zgryzu
• niedosłuch
• częste zapalenia ucha
• nieprzyjemny zapach z jamy ustnej
• kichanie
• sapka
• brak apetytu
• wydzielina z nosa
• przekrwienie spojówek
• kaszel
• zasinione dolne powieki [cienie pod oczami]

Kiedy konieczny jest zabieg operacyjny

Przewlekły nieżyt nosa u małych dzieci jest często niedocenianym problemem. Zwykle po kilku, kilkunastu miesiącach pojawiają się cechy przerostu migdałka podniebiennego (dziecko śpi i oddycha z otwartymi ustami, chrapie). Zwykle upływa dość dużo czasu zanim zwiększona częstość infekcji dolnych róg oddechowych (zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc czy świsty) oraz objawy zapalenia ucha zaalarmują rodziców czy lekarzy pediatrów. Wtedy podczas badania klinicznego okazuje się, że dziecko ma cechy przerostu migdałka. Dalsze postępowanie zależy od rozmiarów przerośniętego migdałka i innych konsekwencji klinicznych (zaburzeń słuchu, zaburzeń zgryzu, częstości zapaleń uszu, itp.)

O postępowaniu operacyjnym zawsze decyduje lekarz laryngolog dziecięcy, trzeba jednak podkreślić, że zachowawcze leczenie przerostu migdałka w wielu sytuacjach jest nieskuteczne. Niemniej jednak trzeba pamiętać, że głównym wskazaniem do zabiegu operacyjnego jest niedosłuch.

Po wykonaniu zabiegu operacyjnego zwykle tylko w ograniczonym stopniu pamiętamy
(i dotyczy to także lekarzy laryngologów dziecięcych czy pediatrów) o konieczności wdrożenia odpowiedniego postępowania i być może leczenia przewlekłego nieżytu nosa
u dziecka po zabiegu.

Leczenie przewlekłego alergicznego nieżytu nosa jest łatwe, ale efekty kliniczne mogą być widoczne dopiero po kilku tygodniach. Zwykle leczenie obejmuje niesedatywny lek przeciwhistaminowy w syropie lub roztworze wodnym (u starszych dzieci w tabletkach). Pacjentów z ciężkim nieżytem nosa (czyli takim, który utrudnia sen, naukę, uprawianie sportu i dostarcza szczególnie uciążliwych objawów) do doustnego leku przeciwhistaminowego dodajemy glikokortykosteroid donosowy. Leczenie ma charakter przewlekły.

Leczenie idiopatycznego nieżytu nosa jest trudniejsze. Zwykle próbuje się stosować glikokortykosteroid donosowy, który najczęściej przynosi poprawę dopiero po kilku-kilkunastu tygodniach stosowania. Czasem dołącza się do niego również doustny lek przeciwhistaminowy. Jego skuteczność zwykle jest mniejsza niż w alergicznym nieżycie nosa.

Przewlekłe nieżyty nosa są częste u małych dzieci. Często mają poważne konsekwencje. Dość rzadko o nich myślimy. Warto pamiętać, że nawet postępowanie operacyjne u dzieci
z przerostem migdałka nie zawsze rozwiązuje przyczynę problemu – nieżyt nosa. Mamy dziś do dyspozycji leki, które są bezpiecznie i skutecznie rozwiązują większość kłopotów
z nieżytami nosa – nawet u małych dzieci. Warto spotkać się ze specjalistą !

Rafał Pawliczak
Katedra Alergologii, Immunologii i Dermatologii,
Uniwersytet Medyczny w Łodzi