Nebulizacja
Dla większości ludzi nie ma różnicy pomiędzy nebulizatorami a zwykłymi nawilżaczami powietrza – oba urządzenia wyglądają podobnie i wydostaje się z nich para wodna. Jednak tylko nebulizatory posiadające odpowiednie atesty potrafią wytwarzać aerozol o odpowiednio małych cząstkach, który jest w stanie dotrzeć podczas nebulizacji do odległych odcinków oskrzeli i dostarczyć tam lek rozkurczający oskrzela lub działający przeciwzapalnie. Dlatego tzw. „inhalacja” wykonana u pacjenta przy użyciu zwykłego nawilżacza powietrza może co najwyżej nawilżyć nos i gardło pacjenta.
Nebulizatory to specjalne urządzenia wymagające zasilania elektrycznego z sieci lub rzadziej z baterii czy akumulatorków. Ich wielką zaletą jest możliwość prowadzenia terapii bez lub z niewielką współpracą chorego pacjenta. Przed kilku laty upowszechnił się pogląd, że terapia nebulizacyjna u niemowląt i małych dzieci jest bardziej skuteczna od leczenia wziewnego stosowanego przy pomocy dozowników ciśnieniowych MDI. Obecnie nie ma na to przekonujących dowodów. Co więcej, długotrwałe, wielomiesięczne leczenie inhalacyjne przy pomocy nebulizatora może w efekcie okazać się niekorzystne ze względu na nadmierną ilość wilgoci w drogach oddechowych. Dlatego powinno się stosować leki wziewne w nebulizacji w zaostrzeniu astmy u dzieci przez 6 do 8 tygodni, a następnie podawać pacjentowi preparaty z dozownika MDI skojarzonego z przystawką.
Ze względu na sposób generowania aerozolu nebulizatory można podzielić na:
Nebulizatory pneumatyczne – aerozol jest w nich generowany przy użyciu sprężonego do 1-3 atmosfer powietrza. W specjalnym mieszalniku sprężone powietrze rozbija roztwór substancji leczniczej do drobnocząsteczkowego aerozolu Taki sprzęt jest wygodny i stosunkowo łatwy w obsłudze, ale jego główną wadą jest mała wydajność i głośna praca sprężarki. Współczesne pneumatyczne nebulizatory mają wydajność ok. 0,3 ml/min, co oznacza że nebulizacja 2 ml roztworu z lekiem trwa ok. 6 min.
Nebulizatory ultradźwiękowe – sercem takiego urządzenia jest kryształ piezoelektryczny (zwykle tytanian baru), do którego przykłada się napięcie elektryczne. W efekcie kryształek kurcząc się i rozkurczając wytwarza falę akustyczną dużej mocy i ta rozbija cząstki np. wody destylowanej czy roztworu soli fizjologicznej wytwarzając w sposób bardzo efektywny i drobny aerozol. Zaletą takich urządzeń jest duża wydajność i cicha praca, ale niestety nie nadają się do podawania aerozoli ze steroidami wziewnymi, ponieważ niszczą strukturę krystaliczną tych leków. Natomiast doskonale sprawdzają się one w terapii przewlekłego zapalenia zatok, czy przy przeroście trzeciego migdałka, ponieważ mogą poruszyć zalegającą w jamach zatok lub gardle wydzielinę. Taki sposób leczenia jest nazywany wibroaerozoloterapią.
Zasady prawidłowego prowadzenia nebulizacji:
- Dawka i czas inhalacji powinny być ściśle określona przez lekarza.
- Najkorzystniej jest wykonywać nebulizację przy użyciu ustnika przy zamkniętych otworach nosowych. Krótkie zatrzymanie oddychania na szczycie wdechu znacznie zwiększa osadzanie aerozolu w płucach. Jak najkrótsze połączenie pomiędzy nebulizatorem a pacjentem redukuje osiadanie w rurze łączącej cząstek aerozolu.
- Trzeba uważać, by nie kierować mgły z aerozolem bezpośrednio na okolicę oczu dziecka (ochrona rogówek), a po nebulizacji należy przemyć jego twarz wodą oraz je napoić. Spłukujemy w ten sposób kortykosteroidy ze skóry i śluzówek dziecka.
- Przy pojawiającym się kaszlu, duszności, bardzo znacznym niepokoju dziecka należy natychmiast przerwać nebulizację.
- Po zakończonej nebulizacji pacjent nie powinien mówić przez ok. 10 min. i powinien pozostać przez ok. 30 min. w zamkniętym pomieszczeniu.
dr Witold Bartosiewicz | 14.10.2009
