Przyczyny, obraz kliniczny i czynniki ryzyka anafilaksji

Wstrząs anafilaktyczny

Anafilaksja (wstrząs anafilaktyczny), niezależnie od przyczyny, jest zawsze stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Ryzyko rozwoju reakcji anafilaktycznej u dzieci nie jest dokładnie określone. Wynika to z braku obiektywnych danych. Szacuje się, że u dorosłych anafilaksja dotyczy 30 na 100 000 osób w skali roku. Najczęstszą przyczyną anafilaksji jest alergia pokarmowa. W dalszej kolejności objawy uogólnione mogą pojawić się po zastosowaniu leku (penicylina, antybiotyki β-laktamowe, preparaty stosowane podczas znieczulenia ogólnego) lub użądleniu przez owada, przede wszystkim błonkoskrzydłego. Pacjenci, u których można udowodnić atopię, z rozszczepem kręgosłupa oraz poddawani licznym zabiegom operacyjnym, mogą reagować anafilaksją na lateks. Także immunoterapia swoista (odczulanie) stanowi potencjalne ryzyko pojawienia się objawów niepożądanych. Konieczne jest zatem prowadzenie jej w warunkach gabinetu lekarskiego wyposażonego w sprzęt pierwszej pomocy medycznej. Pacjent poddawany odczulaniu musi pozostawać pod ścisłą obserwacją personelu medycznego przez minimum 30 minut.

Najrzadziej u dzieci opisywana jest anafilaksja idiopatyczna, dla której nie można znaleźć innej zdefiniowanej przyczyny. Stan taki rozpoznaje się po wykluczeniu innych, możliwych przyczyn wstrząsu anafilaktycznego.

Obraz kliniczny anafilaksji

Obraz kliniczny może być bardzo zróżnicowany. Obserwuje się zazwyczaj objawy:

• skórne – pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy,
• ze strony układu oddechowego – świszczący oddech, stridor (świst wdechowy),
• ze strony układu krążenia – spadek ciśnienia, tachykardia (przyspieszenie czynności serca).

Pojawienie się u dziecka nasilonych, kurczowych bólów brzucha, wymiotów z/bez biegunki często zapowiada ciężką reakcję anafilaktyczną. U pacjentów, u których późno zastosowano adrenalinę, może dojść do pojawienia się w ciągu kolejnych 4-12 godzin kolejnego „rzutu” anafilaksji. 

Stosunkowo rzadko u dzieci opisywana jest anafilaksja wywołana wysiłkiem. Do jej objawów należy pojawienie się pokrzywki, objawów ze strony górnych dróg oddechowych oraz obniżenie ciśnienia po wysiłku fizycznym. Często objawy pojawiają się u młodzieży oraz mają związek ze spożyciem pokarmów (np. selera).

Czynniki ryzyka anafilaksji

Grupę predysponowaną do rozwoju anafilaksji stanowią pacjenci z rozpoznaną astmą oskrzelową. Jednak objawy mogą się pojawić u każdego uczulonego pacjenta. Dodatkowymi czynnikami są: rodzaj alergenu (np. orzeszki ziemne) oraz grupa wiekowa (np. nastolatki). Uczulenie znacznego stopnia ma zazwyczaj związek z bardziej nasilonymi reakcjami anafilaktycznymi.

Przeczytaj także "Postępowanie z chorym we wstrząsie anafilaktycznym"

dr Joanna Lange | 15.10.2009