Ostra pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy
Pokrzywka jest chorobą stosunkowo często pojawiającą się w wieku dziecięcym. Obrzęk naczynioruchowy spotykany jest zdecydowanie rzadziej. Obie choroby mogą być manifestacją zaburzeń immunologicznych lub zapalnych. Objawy są bezpośrednio związane z bezpośrednim uwolnieniem mediatorów z tzw. komórek tucznych i bazofilów. Podstawowym wykwitem w pokrzywce jest bąbel pokrzywkowy. Zmiany skórne wiążą się, w przeciwieństwie do obrzęku naczynioruchowego, ze świądem, bólem i zaczerwienieniem.
U dzieci najczęściej spotyka się ostre postacie obu chorób, tzn. trwające nie dłużej niż 6 tygodni. Do czynników etiologicznych mogących wywołać pojawienie się zmian charakterystycznych dla pokrzywki należą:
- Pokarmy: często – jabłka, jaja, ryby, mleko, soja, orzechy, owoce cytrusowe, pomidory, ślimaki; rzadziej – seler, produkty mięsne (wieprzowina, wołowina), ser, czosnek, grzyby, fasola; inne - truskawki, tuńczyk, makrela;
- Leki: penicylina, radiologiczne środki cieniujące, aspiryna i inne leki przeciwzapalne;
- Infekcje: najczęściej wirusowe (wirus Epstein-Barr, WZW typ A,B,C);
- Produkty krwi i środki krwiopochodne;
- Jady owadów błonkoskrzydłych – osa, pszczoła;
- Alergeny wziewne;
- Czynniki kontaktowe – jabłko, marchew, sierść zwierząt (pies, koń, królik, drobne gryzonie), chrom zawarty w cemencie, lateks, kosmetyki;
Objawy
Ostra pokrzywka występuje w 20% przypadków jako pojedynczy, przemijający incydent. Zwykle ma łagodny przebieg.
Pokrzywka wymaga szybkiej interwencji wówczas, gdy dodatkowo pojawiają się cechy obrzęku naczynioruchowego. Szczególnie niebezpieczne jest pojawienie się zmian w okolicy dróg oddechowych lub sytuacja, gdy objawom pokrzywki towarzyszą objawy ogólnoustrojowe. Bąble pokrzywkowe związane z uwolnieniem histaminy pojawiają się w ciągu kilku minut od zadziałania bodźca. Ustępują zwykle w ciągu kilku kolejnych godzin.
Diagnostyka
Pierwszy w życiu epizod pokrzywki nie wymaga przeprowadzania szerokiej diagnostyki. Uzyskanie informacji od opiekuna, co było czynnikiem sprawczym pojawienia się zmian, jest niejednokrotnie bardzo trudne. Ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pozwala na poinstruowanie czego należy się wystrzegać w przyszłości, aby zapobiec pojawieniu się podobnych zmian.
W przypadkach pokrzywki wywołanej mechanizmem immunologicznym – najczęściej IgE-zależnym można wykonać:
- testy skórne – prick, natywne, śródskórne, skaryfikacyjne;
- ocenić stężenie całkowitego i swoistego IgE przy użyciu różnych metod laboratoryjnych.
Leczenie
Eliminacja czynników nasilających objawy pokrzywki, jak i obrzęku naczyniowego, może spowodować poprawę i jest wskazana zarówno w ostrych, jak i przewlekłych postaciach choroby.
Długotrwałe stosowanie diet eliminacyjnych w przypadku pokrzywki, zarówno ostrej, jak i przewlekłej, nie ma uzasadnienia. Uwaga! Dieta bogata w konserwanty może nasilać obserwowane zmiany pokrzywkowe.
W przypadku ostrej pokrzywki lub ostrego obrzęku naczynioruchowego zwiastujących reakcję anafilaktyczną leczenie należy wdrożyć przed rozpoczęciem diagnostyki.
Podstawę leczenia ostrej pokrzywki stanowią leki antyhistaminowe. W leczeniu ostrej pokrzywki oraz obrzęku naczyniowego rzadko konieczne jest stosowanie glikokortykosteroidów.
Prewencja
Jeżeli udało się ustalić czynnik odpowiedzialny za wystąpienie objawów pokrzywki i/lub obrzęku naczyniowego pacjent powinien unikać kontaktu z danym czynnikiem. Rozszerzenia diagnostyki wymagają postacie przewlekłe pokrzywki i obrzęku naczyniowego, czyli utrzymujące się powyżej 6 tygodni.
dr Joanna Lange | 04.01.2010
