Charakterystyka owadów żądlących
Z punktu widzenia medycznego owady należące do rzędu błonkówek można podzielić na dwie rodziny: pszczołowate i osowate.
Do rodziny
pszczołowatych należy w naszej szerokości geograficznej pszczoła miodna oraz trzmiel.
Pszczoła miodna to owad żyjący gromadnie. Przeciętny rój pszczeli liczy około 20–30 tysięcy pszczół (maksymalnie 80 tys.). Pszczoły odżywiają się jedynie produktami kwiatów – wydzieliną miodników, tj. nektarem oraz pyłkiem roślin. Są wegetariankami. Jest to istotne, gdyż po użądleniu rzadziej dochodzi do powikłania pod postacią infekcji bakteryjnej. W klimacie umiarkowanym aktywność pszczół zaczyna się wczesna wiosną, a użądlenia zdarzają się od kwietnia do listopada. Aparat żądłowy pszczoły jest umieszczony w tylnej części odwłoka.
Połączone z nim dwa gruczoły tworzą narząd jadowy. Po ukłuciu twardej chitynowej powłoki innego owada, pszczoła wyciąga nienaruszone żądło. Elastyczna skóra człowieka, innego ssaka lub ptaka sprawia jej trudność. Jeżeli żądło nie złamie się (wyjątkowo rzadko), pszczoła traci pęcherzyk jadowy z jadem, a jego zawartość dostaje się do tkanek. Węzeł nerwowy odwłoka odpowiada za dalsze zagłębianie się żądła oraz wprowadzanie zapasu jadu z pęcherzyka. Jest to istotne, gdyż szybkie usunięcie żądła z ciała ofiary zmniejsza ilość jadu dostającą się do organizmu. Ilość jadu użytego do żądlenia wnosi przeciętnie 50–100 mcg.
Trzmiele są od pszczół miodnych większe, bardziej krępe i silnie owłosione. Podobnie jak
pszczoły żyją gromadnie. Ich gniazda znajdują się z reguły w ziemi. Reaktywność ich jadu z jadem pszczelim jest na tyle znaczna, że w przypadku podejrzenia uczulenia na jad trzmieli wykorzystuje się jad pszczół. W przeciwieństwie do pszczoły, trzmiel nie pozostawia z reguły żądła w ciele ofiary. Trzmiele są obecnie szeroko wykorzystywane w gospodarce rolnej jako owady zaplyjące (np. w szklarniach), stąd najbardziej narażone na użądlenia są osoby trudniące się zawodowo np. uprawą kwiatów.
Do rodziny
osowatych należą w naszej szerokości geograficznej osy, klecanki oraz szerszenie. Gniazda osowatych są zazwyczaj budowane pod stropami, w dziurach szop lub budynków, w jamach ziemnych lub w drzewach.
Użądlenia os zdarzają się latem i wczesną jesienią (maksimum aktywności w lipcu i sierpniu).
Osy żyją przeważnie w pobliżu człowieka. Można je spotkać przy wszystkich produktach żywnościowych, przede wszystkim surowym mięsie, dojrzałych owocach i przy słodyczach. Po użądleniu, w przeciwieństwie do pszczół, osy nie zostawiają żądła. W miejscu użądlenia może dochodzić do rozwoju zakażeń bakteryjnych.
Klecanki mają skłonność do gromadzenia się wokół zakładów zajmujących się produkcją żywności, a także sklepów spożywczych, takich ja cukiernie, czy piekarnie.
Szerszeń jest największą osą w Europie Środkowej. Nie jest owadem szczególnie agresywnym. Atakuje najczęściej w najbliższej okolicy swych napowietrznych gniazd (pnie drzew, budki lęgowe ptaków, puste ule, domy mieszkalne). Szerszenie poszukują karmy również w nocy, przyciąga je światło. Ze względu na podobieństwa antygenowe we wszystkich rodzajach osowatych zarówno diagnostykę, jaki immunoterapię prowadzi się jadem osy.
dr Joanna Lange | 17.06.2009
