Nowy rok szkolny 2010/11 dla wielu uczniów z astmą rozpocznie się od zwolnienia z zajęć wychowania fizycznego. Zjawisko to jest tak powszechne, że przybiera w naszych szkołach rozmiar epidemii. Astma i inne choroby alergiczne dominują wśród przyczyn zwolnień lekarskich. Takie podejście nie ma żadnego racjonalnego i naukowego uzasadnienia. Wszystkie aktualne konsensusy leczenia astmy u dzieci (Practall 2008, GINA 2009) zalecają wysiłek fizyczny jako element warunkujący właściwy rozwój układu oddechowego. Dobra tolerancja wysiłku fizycznego jest podstawowym parametrem wskazującym na prawidłową kontrolę astmy.
Ruch, wysiłek fizyczny, współzawodnictwo sportowe są niezbędnymi elementami prawidłowego rozwoju każdego młodego organizmu, a szczególnie dziecka obarczonego chorobą przewlekłą, jaką jest astma. Uprawianie sportu pozwala na przezwyciężanie choroby, dochodzenie do sukcesów, daje radość zwycięstwa, uczy znoszenia porażek, wpływa na kondycję i wydolność oddechową, ale także poprawia samoocenę i kształtuje osobowość dziecka na całe życie. Choć korzyści z uprawiania sportu są bezsprzeczne, to nie każda forma aktywności fizycznej w równym stopniu jest zalecana dla dzieci z astmą. Do bezpiecznych dyscyplin sportowych zaliczamy się pływanie, surfing, żeglarstwo, gimnastykę szwedzką, dyscypliny rzutowe, skoki w dal i wzwyż, tenis, golf oraz gry zespołowe, w których występuje krótkotrwały (interwałowy), intensywny wysiłek fizyczny (np. siatkówka).
Pacjentom z astmą odradza się na ogół uprawiania sportów i uczestniczenia w zajęciach WF wymagających długotrwałych biegów, wysiłku w suchym i zimnym powietrzu tj. biegi narciarskie, hokej na lodzie, łyżwiarstwo figurowe, kolarstwo, piłka nożna czy biegi przełajowe. Chociaż tak na prawdę wszystko zależy od osobniczych predyspozycji dziecka
i stopnia kontroli choroby. Czy zatem dziecko z astmą może uprawiać czynnie sport
i aktywnie uczestniczyć w lekcjach WF czy też nie? Odpowiedź brzmi: „tak, ale pod kilkoma warunkami”.
1. Astma u dziecka zakwalifikowanego do uprawiania sportu musi być prawidłowo zdiagnozowana, prawidłowo leczona i dobrze kontrolowana. Pacjent musi ściśle przestrzegać zaleceń wydanych przez lekarza specjalistę, być dobrze wyedukowany, wiedzieć jak postępować w sytuacji wystąpienia powysiłkowego skurczu oskrzeli.
2. Pacjent zawsze powinien mieć przy sobie lek przerywający skurcz oskrzeli i umieć go właściwie użyć.
3. O aktualnych problemach zdrowotnych dziecka chorego na astmę musi być poinformowany nauczyciel prowadzący zajęcia WF, trener w klubie sportowym
i wreszcie rodzic, jeżeli to pod jego opieką ćwiczy dziecko. W przypadku sportu wyczynowego konieczna jest wydana przez lekarza sportowego pozytywna opinia kwalifikująca do uprawiania przez pacjenta danej dyscypliny sportu
4. Wszystkie osoby, pod kierownictwem których dziecko ćwiczy na WF lub/i uprawia sport powinny znać zasady bezpiecznego treningu u dzieci z astmą (rozgrzewka przed wysiłkiem, wysiłek submaksymalny, unikanie nagłego rozpoczęcia zajęć tzw. ”zimnego startu”, konieczność łagodnego zakończenia zajęć WF) jak również umieć postępować
z dzieckiem w razie wystąpienia napadu duszności. Muszą oni również wiedzieć
o ewentualnych chorobach współistniejących u dziecka (pyłkowica, uczulenie na roztocza kurzu domowego, pleśnie lub chlor itd.)
5. Dzieci powinny unikać wysiłku fizycznego i być zwolnione z zajęć WF zawsze podczas infekcji, przy zaostrzeniach i niestabilności astmy, jak również unikać ekspozycji na stwierdzane alergeny (np. zajęć na basenie przy uczuleniu na chlor, zajęć na boisku podczas okresu pylenia roślin przy stwierdzanej pyłkowicy, czy ćwiczeń w zakurzonej sali gimnastycznej przy uczuleniu na roztocza kurzu domowego)
6. Dzieci i młodzież chore na astmę uprawiające sport powinny zawsze trenować pod nadzorem nauczyciela, trenera lub przeszkolonego rodzica i pozostawać w stałej opiece
i kontroli Poradni Pulmonologiczno Alergologicznej, a w uzasadnionych przypadkach (sport wyczynowy) również lekarza sportowego.
Przy zachowaniu tych prostych, aczkolwiek niezbędnych środków ostrożności pacjenci
z astmą mogą bezpiecznie uczestniczyć w zajęciach WF w szkole, uprawiać sport rekreacyjnie, ale też - na co mamy niezliczone przykłady - zająć się sportem wyczynowym i osiągać wielkie sukcesy z medalami igrzysk olimpijskich na czele.
Dr n. med. Teresa Marek- Szydłowska
specjalista chorób dzieci, specjalista chorób płuc
